چگونه طرح درس بنویسم؟

چگونه طرح درس بنویسم؟

اگر بدنبال این هستید که بدانید چگونه یه طرح درس مناسب بنویسیم این مطلب را مطالعه کنید:

سایت یار معلم با ارائه انواع طرح درس روزانه، مجازی، عادی، تلفیقی، ماهانه، سالانه  و ملی  در انواع رشته ها و پایه های تحصیلی برای شما فرهنگیان عزیز تهیه نموده است

کافی است جهت دانلود طرح درس عنوان آن را در قسمت جستجو سایت انتخاب یا از فهرست سایت انتخاب کنید

همچنین در صورت عدم وجود طرح درس مورد نظر با ما در ارتباط باشید در سریع ترین زمان ممکن آن را تهیه و تایپ خواهیم کرد پس جهت سفارش با این شماره 09375988150 در واتساپ در ارتباط باشید.

جهت دانلود فایل pdf این مقاله در باکس دانلود پاییم این پست کلیک کنید.

طرح درس چیست؟

کلیه اندیشه ها و مقدمه چینی ها و پیش بینی هایی که معلم قبل از رفتن به کلاس به عمل می آورد هرگاه بر روی کاغذ بیاید «طرح درس» نامیده می شود.
معلم قبل از شروع سال تحصیلی در مورد کتابی که باید تدریس کند سوالاتی از خود می کند که پاسخ آنها را می توان طرح درس کلی یا سالانه نامید.

• برخی از این سوالات عبارتند از:
  ۱- حجم کتاب چقدر است؟
  ۲- این کتاب را باید چند جلسه در هفته تدریس کنم؟
  ۳- جمع کل جلسات در سال چقدر است؟(با در نظر گرفتن ایام تعطیل و امتحانات)
  ۴- امکانات کمک آموزشی مدرسه در چه حدودی است؟

پس از مشخص شدن پاسخ سوالات بالا و با توجه به امتحاناتی که معلم علاوه بر امتحانات داخلی و آخر سال مدرسه ضروری می داند، معلم کتاب را به تعداد جلسات درسی تقسیم می کند و به این وسیله طرح درس کلی یا سالانه او مشخص می شود. همچنین معلم برای هر فصل کتاب نیز باید طرح درس معینی داشته باشد که مهمترین طرح درسهایی است که معلم با آن سروکار دارد. در این مورد معلم باید به سوالات مانند زیر پاسخ دهد:
۱- هدف کلی از تدریس این فصل چیست؟
۲- مفاهیم کلی این فصل کدامند؟
۳- جمعا چند جلسه برای تدریس و ارزشیابی این فصل اختصاص یافته است؟
۴- مفاهیم اساسی این فصل کدامند؟
۵- پیش دانسته های دانش آموزان قبل از شروع این فصل چیست؟
۶- برای یادگیری این فصل دانش آموز چه مطالبی را باید بداند؟
۷- سهم هر جلسه آموزشی چقدر است؟
۸- انتظارات آموزشی مربوط به این فصل چیست؟
یعنی دانش آموز در پایان این فصل باید توانایی پاسخ دادن به چه سوالاتی و یا انجام چه فعالیتهایی را داشته باشد.
پس از این مرحله معلم باید اجرای این درس را پیش بینی کند و طرح درس جلسه ای نیز باید سوالاتی مانند زیر را پاسخ داد:
۱- آیا همه دانش آموزان در کلاس حضور دارند؟(حضور و غیاب)
۲- آیا مطالب درس جلسه قبل را یادگرفته اند؟(پرسش کتبی و شفاهی)
۳- آیا پیش نیازهای درس را می دانند؟(پرسش کتبی و شفاهی)
۴- مفاهیم اساسی درس این جلسه کدامند؟
۵- برای هر یک از مفاهیم اساسی و سایر فعالیتهای کلاسی چند دقیقه از وقت را می توان اختصاص داد؟
۶- نحوه ارائه مطلب در کتاب خوب و رسا است یا نیاز به توضیحات و مثالهای بیشتر دارد؟
۷- چه فعالیتهای عملی برای برای رسیدن به مفهوم مورد نظر می تواند انجام گیرد؟ در صورت لزوم جهت فعالیت عملی چه ابزارها کمک آموزشی مورد نیاز است؟
۸- آیا دانش آموزان مطالب را فهمیده اند؟(ارزشیابی کلاسی به صورت پرسش شفاهی)
۹- دانش آموزان برای یادگیری بهتر چه فعالیتهایی را در خارج از مدرسه باید انجام دهند؟(تکلیف منزل)
۱۰-درس جلسه آینده چیست؟
۱۱- در پایان هر ماه و یا پس از پایان هر فصل بهتر است یک ارزشیابی کتبی به عمل آید تا به کمک آن بتوان یادگیری دانش آموز را مورد ارزشیابی قرار داد و نارساییهای احتمال تدریس را کشف کرد و برای رفع آنها کوشید.

بنا بر این طرح درس می تواند بر اساس بازه زمانی و حجم مطالب مورد نظر جهت تدریس تقسیم بندی شود:
طرح درس برای کل کتاب (سالانه)
طرح درس برای نیم سال تحصیلی (طرح درس نیم سال)
طرح درس ماهانه
طرح درس هفتگی
طرح درس روزانه (به ازای هر جلسه)
و طرح درس برای هر فصل کتاب که از مهمترین هاست. طرح درس به خودی خود به معلم کمک می کند برنامه ریزی دقیق و منسجمی برای انتقال مفاهیم طی یک دوره آموزشی داشته باشد.
اما با استفاده از سامانه مدرسه هوشمند پویان این طرح درس به آسانی در دسترس والدین و دانش آموزان قرار می گیرد و کمک می کند:
والدین بدانند
هر روز به فرزندشان چه مطالبی آموزش داده شده
چه بخش هایی قرار است فردا و روز های آینده به فرزندشان آموزش داده شود
ارزشیابی های کلاسی و ماهانه و رسمی چه زمانی انجام می شود
در هر یک از امتحانات از کدام درس ها و فصل ها ارزشیابی صورت می گیرد
چه پروژه ها و تکالیفی در هر جلسه بر عهده فرزندشان قرار دارد
همچنین دانش آموز بداند
در روزهایی که غیبت داشته چه مطالبی آموزش داده شده
در روزها و هفته های آتی چه بخش هایی قرار است تدریس شود
زمان ارزشیابی های مختلف چه وقت و منابع امتحانات چیست
موضوع و نوع تکالیف و پروژه هایی که قرار است انجام دهد و ارائه کند چیست

در صورتی که توزیع برگه هایی که شامل اطلاعات طرح درس باشد به دلیل انواع مختلف آن و ارائه تدریجی آن تقریباً غیر ممکن است.

طرح درس؛ مفهوم و مراحل نوشتن آن

1- مقدمه:

طرح درس یا سناریوی آموزشی برای نخستین بار در سال 1918 توسط «فرانکلین بوبیت» مطرح شد و لزوم استفاده از سازماندهی در امر یاددهی– یادگیری مورد تأکید قرار گرفت. طرح درس به شکل امروزی آن، در سال 1950 به وسیله روانشناسان برجسته امر تعلیم و تربیت «بنجامین. اس. بلوم» شکل گرفت و در سال 1962 «رابرت گلیرز» نظرات تکمیلی خود را در راستای دیدگاه های بلوم مطرح کرد که تا به امروز نیز مدنظر برنامه ریزان و هدف گذاران آموزشی و دست اندرکاران امور آموزشی در سطح جهان بوده است.

2- مفهوم و تعریف:

طرح درس، عبارت است از فرآیند برنامه ریزی و سازمان دادن به مجموعه فعالیت هایی که معلم در ارتباط با هدف های آموزشی، محتوای درس و توانائیهای فراگیران برای مدت زمان مشخص تدوین می نماید.
طرح درس، سندی است که اجزای مختلف فرآیند آموزشی فعال برای مشارکت دانشآموز به منظور دستیابی به اهداف آموزشی را ترسیم میکند. طرح درس، ساختاری سازمان یافته برای تدریس و نقشهای کلی برای هدایت فعالیتهای آموزشی است و در آن مفاهیم، اهداف، فرصتهای آموزشی و روشهای ارزیابی یک درس مشخص، بیان می شود. در یک طرح درس، مجموعه فعالیت هایی که معلم از پیش برای رسیدن به یک یا چند هدف آموزشی ویژه تدارك می بیند، پیش بینی و تنظیم شده است و معلم با کمک طرح درس میتواند فعالیت های ضروری آموزشی را به ترتیب و در مراحل و زمان های مشخص و به شیوه ای منطقی پیش ببرد.

3- محاسن طرح درس می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

• طرح درس به معلم کمک می کند تا پیش بینی های لازم را برای تهیه وسایل آموزشی و رسانه ها به عمل آورد.
• داشتن طرح درس موجب می شود که معلم به تنظیم اوقات کلاس بپردازد و از ایجاد بی نظمی در کلاس جلوگیری کند.
• طرح درس موجب می شود که معلم فعالیت های ضروری آموزشی را به ترتیب و یکی پس از دیگری در مراحل و زمان های مشخص و به شیوه های منطقی پیش ببرد و نتایج حاصل آن را برای تدریس در مراحل بعدی آموزش مورد استفاده قرار دهد.
• با توجه به آنچه رفت، نقش و اهمیت طرح درس در بهبود امر یاددهی – یادگیری کاملاً مشهود و ضروری به نظر می رسد. لذا جزوه ی حاضر به منظور مطالعه و استفاده همکاران محترم جهت بهبود کیفیت آموزشی و ارتقای سطح یادگیری طراحی شده است.

4- مراحل نوشتن طرح درس روزانه: به طور کلی، برای تهیه یک طرح درس روزانه، مراحل و نکات زیر را به ترتیب دنبال می کنیم.
4-1. مشخصات کلی:

ابتدا باید نام درس، موضوع درس، مدت جلسه، شماره طرح درس، نام مدرسه، تعداد دانش آموزان، کلاس و دوره تحصیلی، نام معلم و تاریخ را در بالای صفحه کاربرگ طرح درس نوشته شود.

4-2. مشخص کردن اهداف کلی، جزیی و رفتاری:
یک معلم آگاه هدف های کلی و رفتاری موضوعی که قصد تدریس آن را دارد مشخص می نماید.

4-2-1. هدف های کلی: یک هدف کلی، یک عبارت واحد است که وضعیت فراگیر را پس از دریافت یک عمل آموزشی توصیف می کند؛ به عبارت دیگر، هدف های کلی آموزشی حاوی نتایجی هستند که معلم انتظار دارد، در اثر آموزشی که به دانش آموزان می دهد و فعالیت هایی از آنها برای یادگیری به عمل می آورند عاید آنان گردد. این قبیل اهداف مهم هستند و در معرض تعبیرهای گوناگون قرار می گیرند.
4-2-2. هدف های جزیی: هدف های کلی قابلیت هایی هستند که قرار است فراگیران پس از گذراندن مجموعه ای از تجارب یادگیری کسب کنندو چون این هدف ها با واژه های کلی بیان می شوند معمولاً توضیح بیشتر ضروری است. این توضیح از طریق ارایه مجموعه ای از هدف های جزیی انجام می پذیرد.
4-2-3. هدف های رفتاری: پس از مشخص نمودن اهداف کلی و تجزیه آن به اهداف جزیی، اهداف رفتاری مطرح می گردد. هدفهای رفتاری عبارتند از: اعمال، رفتارها، حرکات وآثاری که قابل مشاهده کردن، شنیدن، لمس کردن و قابل سنجش باشند. این قبیل اهداف مشخص می سازند که دانش آموزان به هدف های کلی رسیده اند. برای طرح هدف های رفتاری رعایت چهار ویژگی و مخاطب، فعل رفتاری، شرایط و معیار و درجه، ضروری می باشد.
در ضمن، برای تدوین اهداف در نظر داشتن سطوح مختلف حیطه های (شناختی، عاطفی و روانی- حرکتی) الزامی میباشد. توضیح آنکه دانشمندان تعلیم و تربیت هدف های تربیتی را در سه حیطه تقسیم بندی کرده اند. تغییراتی که در اثر تعلیم و تربیت در ذهن ایجاد می شود ماهیت آن دانش و معلومات است در حیطه شناختی «قرار داده اند. آنچه که به ارزش ها، نگرش ها و احساسات مربوط می شود در» حیطه عاطفی «و آنچه که با مهارت های حرکتی ارتباط پیدا می کند در» حیطه روانی– حرکتی جای داده اند.

3- وسایل آموزشی:

انتخاب رسانه های مناسب منجر به آموزش مؤثرتر خواهد شد. از یک رسانه آموزشی نمی توان در همه موقعیت های آموزشی استفاده کرد. هر موقعیت آموزشی رسانه خاص خود را طلب می کند. بدون توجه به قابلیت های رسانه های آموزشی در موقعیت های مختلف، نمی توان از آنها استفاده مناسبی به عمل آورد.
برای شناسایی یک رسانه ی مناسب، ابتدا باید به چند پرسش پاسخ داد. این پرسش ها عبارتند از:
هدف از ایجاد ارتباط چیست؟ چه کسی می خواهد ارتباط برقرار کند و چه ویژگی هایی دارد؟ مخاطب ارتباط کیست؟ چه میزان پذیرش دارد؟ ویژگی های او چیست؟ شرایط زمانی و مکانی برقراری ارتباط چیست؟ و برای انجام این کار چه امکاناتی وجود دارد؟
به طور کلی عوامل مؤثر در انتخاب رسانه ها عبارتند از: 1- نوع هدف های آموزشی 2- ویژگی های مخاطبان 3- روش های فنون آموزشی 4- قابلیت رسانه برای انتقال پیام مورد نظر 5- جذابیت رسانه 6- کیفیت فنی هنری 7- عملی بودن و سهولت کاربرد 8- اقتصادی بودن.

4- روش های تدریس:

با پیشرفت علوم و فنون و پیچیده شدن جوامع بشری، نیازهای فردی اجتماعی نیز پیچیده تر می شود و برای ارضای نیازهای پیچیده احتیاج به علوم و فنون پیچیده تر می باشد.
کسب علوم و فنون در سایه به کارگیری روش های مفید و مؤثر، جدیدو کارآمد در آموزش امکان پذیر است. به همین دلیل به منظور نیل به اهداف آموزشی تعیین شده بهره گیری از روش های تدریس و الگوهای تدریس متناسب با هدف های درس و نوع مطالب و بحث، نوع کلاس، تعداد دانش آموزان و غیره روش ها و الگوهای خاص مورد استفاده قرار می گیرد.

5- قبل از شروع درس:

هر معلمی قبل از شروع درس باید از حضور دانش آموزان آگاهی حاصل کند، همچنین مطمئن شود که آنان از سلامت روحی و جسمی برای شروع درس آمادگی دارند، زیرا دانش آموزان باید در آغاز درس احساس آرامش نمایند و مشتاقانه منتظر یاد گرفتن درس جدید باشند، پیش از شروع درس جدید چنانچه از قبل تکلیفی برای دانش آموزان تعیین شده است مورد بازدید و بررسی قرار گیرد و برنامه های دیگر با صلاحدید معلم انجام می گیرد. ولی باید توجه داشت که کارهای قبل از شروع درس نباید زیاد طول بکشد زیرا طولانی شدن این مرحله از شور و شوق اولیه فراگیران می کاهد.

6- ارزشیابی تشخیصی:

پیش از آغاز درس جدید، معلم باید رفتار ورودی دانش آموزان را مشخص سازد. سیف (1385)، معتقد است که: رفتار ورودی بر آمادگی فرد برای یادگیری رفتاری تازه دلالت دارد. به سخن دیگر، آنچه کسی قبلاً یادگیرفته است یا آنچه برای شروع به یادگیری مطلبی تازه می بایست یادگرفته باشد، رفتار ورودی او نامیده می شود. معلم قبل از شروع درس جدید باید اطمینان حاصل کند که دانش آموزان مطالب درس قبل، به خصوص مطالبی که دانستن آنها برای درس جدید پیش نیاز محسوب می شود را می دانند. به همین دلیل به هر طریق که لازم می داند از پیش دانسته های دانش آموزان ارزشیابی به عمل می آورد. نوع ارزشیابی بستگی به نوع درس و هدفهای درسی می تواند از سئوال شفاهی تا آزمون کتبی متغیر باشد توجه به میزان اطلاعات قبلی دانش آموزان، از این بابت که سطح درس دادن براساس آن تنظیم شود، ضروری می باشد.

7 – آماده سازی:

آماده سازی، فعالیتی است که معلم از طریق آن سعی می کند ارتباط معنی دار بین تجربیات قبلی و انتظارات و نیازهای شاگردان با هدف های آموزشی کلاس برقرار کند. معلم پیش از آنکه مطلب اصلی را به دانش آموزان ارایه دهد، باید ذهن و حواس آنها را برای آموختن درس جدید جلب نماید. به طور کلی، هدف از آماده سازی عبارت است از تمرکز بخشی حواس فراگیران، معرفی ضمنی غیرمستقیم موضوع درس به ایجاد علاقه و انگیزه و کنجکاوی در دانش آموزان برای یادگیری مطلب جدید.
معلمان مسئولان پدیدآوری موقعیت هایی هستند که در کارآموزان و دانش آموزان ایجاد انگیزه کنند و آنان باید موضوعات درس و سایر مواد آموزشی را به گونه ای آراسته و ترتیب دهند که نیازهای فراگیرندگان برآورده شود.

8- ارائه ی درس:

این قسمت اساس طرح درس را تشکیل می دهد و باید به کاملترین وجه تنظیم گردد. درس جدید باید بر پایه دانسته ها و تجارب قبلی دانش آموزان طراحی و ارایه گردد، بطوریکه ارتباط منطقی درس جدید با مرحله آماده سازی حفظ گردد. مطالب ارایه شده باید دارای پیوستگی و نظم منطقی باشد معلم باید فعالیت هایی را که به روش ها و فنون تدریس مربوط می شود در ارایه درس به اختصار مشخص نماید و تنها نام بردن از عنوان کلی روش ها و الگوهای تدریس کافی نیست، بلکه لازم است نوع فعالیت هایی را که معلم می خواهد در جریان ارایه انجام دهد در این قسمت قید نماید.

9 – فعالیت های تکمیلی:

انتخاب روش برای انجام فعالیت های تکمیلی به موضوع و هدف درس بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر درسی که ارایه می شود به جمع بندی نیاز دارد معلم باید نوع آن را انتخاب کند، آیا جمع بندی را به طور شفاهی انجام می دهد و یا به صورتهای دیگر و غیره.
برخی از روش های متداول برای انجام فعالیت های تکمیلی عبارتند از: خلاصه نویسی روی تابلو (تخته سیاه)، یادداشت نکات درس توسط دانش آموزان، نمایش عروسکی و پوستر، ایفای نقش، سئوال شفاهی، مساله دادن – واحد کار (کارهای تحقیقی، پروژه) و تکلیف شب.
چنانچه برای تکمیل درس تمرین لازم باشد باید نوع تمرین و چگونگی انجام آن در طرح درس مشخص گردد. مثلاً اگر قرار است دانش آموزان تمرینهای کتاب را انجام دهند، باید تمرینهای مورد نظر با ذکر صفحه در طرح درس قید گردد.

10- ارزشیابی تکوینی:

ارزشیابی تکوینی به معنای ارزشیابی در همه مراحل تهیه برنامه است. در سراسر فرایند تدوین برنامه باید انجام ارزیابی پرداخت و در هیچ شرایطی نباید ارزیابی را وانهاد. پس از پایان یافتن تدریس، معلم از نتیجه ی کار خود و میزان آموخته های دانش آموزان ارزشیابی به عمل می آورد. ارزشیابی تکوینی می تواند جزء فعالیتهای تکمیلی نیز به حساب آید مانند بازدید دفترهای تمرین به منظور رفع اشکال های موجود، جمع آوری پاسخ های دانش آموزان در مورد سئوال مطرح شده در کلاس، ثبت اشتباهات دانش آموزان در دفتر جبرانی و دقت در رفتارهایی که نشانه علاقه مندی و یا عدم علاقه دانش آموزان نسبت به درس نیز می تواند در ارزشیابی تکوینی قرار گیرد.

ساختار و اجزا یا عناصر یک طرح درس (روزانه) به شرح زیر است:

• مشخصات کلی طرح درس: کلاس: مدت: نام معلم:
• موضوع:
• دوره: شماره طرح درس: تاریخ:
• هدفهای کلی، جزئی و رفتاری
• (تحلیل آموزشی) دانش آموز در پایان این درس باید بتواند:
• روش ها: رویکردها: تئوری ها:
• حیطه های یادگیری شناختی
• (دانستنی ها)
• روانی- حرکتی مهارت ها
• عاطفی نگرش ها
• وسایل زمان
• قبل از شروع درس
• آماده سازی رئوس مطالب
• فعالیتهای مربوط به روشها
• ارایه درس جدید رئوس مطالب
• فعالیت های
• مربوط به روش ها
• تکمیلی رئوس مطالب
• فعالیت های مربوط
• به روش ها
• ارزشیابی ورودی
• تشخیص
• مرحله ای
• پایانی

راهنمای تدوین طرح درس (lesson plan)

برنامه درسی (curriculum planning): برنامه درسی به محتوای رسمی و غیر رسمی، آموزشهای آشکار و پنهان اطلاق می گردد که به وسیله آنها فراگیر تحت هدایت موسسه آموزشی دانش لازم را به دست می آورد، مهارتها را کسب می کند، گرایشها و ارزشها را در خود تغییر می دهد.

برنامه ریزی و تدوین طرح درس (curriculum planning lesson plan)

طرح درس برای نخستین بار در سال 1918 توسط «فرانکلین بوبیت» مطرح شد و لزوم استفادهاز سازماندهی درامر یاددهی_ یادگیری مورد تأکید قرار گرفت. طرح درس به شکل امروزی آن، در سال 1950 به وسیله روان شناسان برجسته امر تعلیم و تربیت «بنجامین. اس. بلوم» شکل گرفت و در سال 1962 «رابرت گلیرز» نظرات تکمیلی خود را در راستای دیدگاههای بلوم مطرح کرد که تا به امروز نیز مدنظر برنامه ریزان و هدف گذاران آموزشی و دست اندرکاران امور آموزشی در سطح جهان بوده است. طرح درس، عبارت است از تقسیم محتوای یک ماده ی درسی در یک دوره معین به مراحل و گامهای مناسب و مشخص بر اساس هدف و نتایج آموزش. طرح درس چارچوب تدریس را طراحی می کند که بر اساس آن استاد و دانشجو در هنگام تدریس با هدفی مشترک و مشخص به یک سو حرکت می کنند. آگاهی از چگونگی تدوین طرح درس نشانگر مهم برازنده یک مدرس حرفه‌ای است.

قسمت اول هر طرح درس شامل موارد زیر است:

طرح درس روزانه (Daily lesson plan)

طرح درس روزانه شامل پیش بینی مجموعه فعالیت هایی است که مدرس از پیش برای رسیدن به یک یا چند هدف آموزشی در یک جلسه تدریس، تدارک می بیند. این پیش بینی باید به سوالات زیر پاسخ دهد:
فراگیران چه چیزی باید یاد بگیرند؟
چه روشهایی برای تدریس مورد استفاده قرار خواهد گرفت؟
فراگیران چگونه ارزیابی خواهند شد (ابزار ارزیابی و نوع سؤالات)
زمانی که فراگیران آموزش خواهند دید (برنامه زمانی) چقدر است؟
عرصه آموزش کجاست؟(مکانی که فراگیران در آن آموزش خواهند دید)
مخاطب برنامه (فراگیران) چه کسانی هستند؟

مزایا‌و محاسن طرح درس: فعالیت های آموزشی را نظم دهد.
باعث می شود عوامل اصلی جریان تدریس در نظر گرفته شود (Must learn).
باعث می شود که مدرس از روشها و فنون مناسب تدریس استفاده نماید.
مشکلات احتمالی تدریس پیش بینی می شود.
وظیفه مدرس و فراگیران رامشخص کند.
توجه مدرس را به انتخاب روشهای مناسب آموزش جلب می نماید.
ارزشیابی مدرس توسط مؤسسه آموزشی را آسان می نمایید.
ارزشیابی فراگیران توسط مدرس را آسان می کند.
باعث می شود که مدرس و فراگیران با اعتماد بیشتری سرکلاس درس حاضر شوند.
انتظار می رود در زمان تدریس و با توجه به طرح درس و اهداف تنظیم شده، نیازهای آموزشی فراگیران مدنظر قرار گیرد و آموزش با رعایت اولویت بندی انجام شود.

تدوین طرح درس: رعایت مراحل و نکات زیر برای تدوین یک طرح درس خوب لازم و ضروری است:

1- تحلیل و تنظیم اهداف آموزشی
2- تحلیل و تعیین محتوا، روش و وسیله کمک آموزشی
3- تحلیل و تعیین نظام ارزشیابی

گام اول: تحلیل و تنظیم اهداف آموزشی

هدفهای آموزشی، بیان کننده وضعیت مطلوب یادگیرنده در یک رویداد آموزشی هستند. هدفهای مفید و قابل وصول باید فراگیرمحور (مخاطب یادگیرنده)، صریح و قابل فهم، قابل مشاهده و اندازه گیری و توصیفی از نتایج یادگیری باشند.

مراحل نگارش هدفهای آموزشی:

– تعیین هدف یا هدفهای کلی: هدفهای کلی آموزشی اهدافی هستند که باید در پایان یک دوره آموزشی تحقق یابند؛ به عبارت دیگر هدفهای کلی آموزشی حاوی نتایجی هستند که مدرس انتظار دارد، در اثر آموزشی که به فراگیران می دهد و فعالیتهایی که آنها برای یادگیری به عمل می آورند عاید آنان گردد.
2- تبدیل اهداف کلی به اهداف میانی (رئوس مطالب): هدفهای میانی از هدفهای کلی سرچشمه میگیرند، اما نسبت به آنها محدودتر و مشخص تر و نسبت به هدفهای عینی جامعیت و شمول بیشتری دارند. پس از تعیین و نوشتن موضوع درس، طراح باید عناوین فرعی موضوع درس را مشخص سازد، ترتیب و توالی مناسب عناوین فرعی همواره باید مورد توجه قرار گیرد.
مثال: اجزاء مختلف فرمولاسیون فراورده های دارویی، آناتومی دستگاه تنفس
3-تبدیل هدفهای میانی به هدفهای عینی و قابل مشاهده: (اهداف رفتاری): هدفهای آموزشی عینی به آن دسته از هدفها گفته می شود که نوع رفتار و قابلیتهایی را که انتظار داریم دانشجو پس از یک فعالیت آموزشی به آنها برسند، مشخص می کنند. اولین پیش نیاز برای نوشتن یک هدف عینی صراحت و قابل فهم بودن آن است، برای نوشتن هدفهای عینی باید از افعالی استفاده کرد که نتوان بیش از یک معنا از آنها استنباط کرد. تدریس باید با توجه به شرایط، ضوابط و امکانات متناسب با سطوح مختلف حیطه های یادگیری سپس براساس سلسله مراتب از آسان به مشکل و یا به صورت پیش نیاز و پس نیاز مرتب گردد. در هدفهای رفتاری عملکرد (رفتارمورد مشاهده)، شرایط و معیار دقیقاً باید مشخص شود. بعبارت دیگر مشخص کنیم که فراگیر از چه چیزهایی می تواند یا نمی تواند استفاده کند و یا در کجا و در چه زمانی باید مهارت لازم را کسب کند؛ مثلا با استفاده از کتاب، بدون استفاده از ماشین حساب، در حضور جمع. منظور از معیار (درجه موفقیت) حد نصابی است که بر اساس آن رفتار ارزشیابی می شود. مثلاًسه مورد از چهار مورد، در عرض دو دقیقه،70% صحت، بدون غلط. برای طرح هدفهای رفتاری رعایت چهار ویژگی مخاطب، فعل رفتاری، شرایط و معیار و درجه موفقیت، ضروری می باشد.
طبقه بندی سطوح یادگیری: هدفهای رفتاری در طبقه های مختلف یادگیری قرار می گیرند و متناسب با پیچیدگی و ماهیت سطوح مختلفی را در بر می گیرند. دانشمندان تعلیم و تربیت هدفهای تربیتی را در سه حیطه تقسیم بندی کرده اند. تغییراتی که در اثر تعلیم و تربیت در ذهن ایجاد می شود ماهیت آن دانش و معلومات است در «حیطه شناختی» قرار داده اند. آنچه که به ارزشها، نگرشها و احساسات مربوط می شود در «حیطه عاطفی» و آنچه که با مهارتهای حرکتی ارتباط پیدا می کند در «حیطه روانی – حرکتی» جای داده اند.

حیطه شناختی (cognitive): بنجامین بلوم (1956) تفکررا به شش فرایند تقسیم می کند و معتقد است که فراگیران باید در یک سطح از سطوح فکری آن تبحر حاصل کنند تا بتوانند به سطح بعدی برسند. فرایندهای اساسی تفکر یا سطوح یادگیری درحیطه شناختی به ترتیب عبارتند از:

دانش (knowledge): ساده ترین سطح شناخت بوده و شامل آن دسته از آموخته هاست که بیشتر با حافظه سروکار دارد. دانش شامل یادآوری (بازخوانی وبازشناسی) امور است. نمونه هدفهای رفتاری طبقه دانش عبارتنداز: تعریف کند، نام ببرد، مشخص کند، فهرست کند، بیان کند و … .

درک/فهمیدن ((Comprehension: عبارتست از توانایی فرد در پی بردن به معنی و مفهوم یک مطلب و بیان آن با استفاده از کلمات و جملات خود می باشد. نمونه هدفهای رفتاری طبقه فهمیدن عبارتنداز: ترجمه کند، مثال بزند، حل کند، تمیز دهد، توضیح دهد، خلاصه کند، بازنویسی کند، شرح دهد و … .

کاربرد یا بکاربستن application)): دراین سطح یادگیری عمق بیشتری نسبت به فهمیدن پیدا کرده و فراگیر توانایی به کاربستن قوانین، اصول و روشها را در موقعیت جدید و بدون این که به او راه حلی داده شود را بدست می آورد. برای سنجش توانایی فراگیر درکاربرد باید او را درموقعیتی قرارداد که عینا «شبیه به آنچه درگذشته آموخته است نباشد. منظور این است که مسئله یا سئوال در سطح کاربرد باید:

الف- درقالب یک موقعیت فرضی طرح شود.
ب- از مواد و مطالبی ترکیب شده باشد که فراگیر درگذشته با آنها تماس نداشته است.
ج- از مسائلی باشد که فراگیر آنها را می شناسد، اما به شکلی است که وی قبلا» درباره آنها فکر نکرده است.

نمونه هدفهای رفتاری طبقه کاربرد عبارتند از: تغییردهد، نمایش دهد، محاسبه کند، کشف کند، اندازه گیری کند، کنترل کند و… .

تجزیه وتحلیل (analysis): این سطح از یادگیری وتفکر برتوانایی فرد به تقسیم وشکستن مطلبی به اجزاءکوچکتر و تشکیل دهنده آن و همچنین درک روابط بین اجزاء و نحوه سازمان یافتن آن تاکید دارد. نمونه هدفهای رفتاری طبقه تجزیه عبارتنداز: تفکیک کند، جدا کند، با نمودار نشان دهد و… .

ترکیب (synthesis): عبارتست از توانایی درهم آمیختن و به هم پیوند زدن اجزاء به منظور ایجاد یک کل جدید می باشد. نتایج یادگیری در این سطح، ارائه راه حل های جالب و ابتکاری و خلاق می باشد. نمونه هدفهای رفتاری طبقه ترکیب عبارتنداز: طبقه بندی کند، نمودارتهیه کند، گروه بندی کند و…

ارزشیابی (Evaluation): شامل قضاوت درباره ارزشها، روشها، اطلاعات، ساخت ها وحتی شیوه های مواجهه با مسائل و مشکلات مختلف می باشد. یادگیری و تفکر در این سطح زمانی صورت می پذیرد که فراگیر کلیه سطوح قبلی را طی کرده و پشت سر گذاشته باشد. نمونه هدفهای رفتاری طبقه ارزشیابی عبارتنداز: مقایسه کند، نتیجه گیری کند، انتقادکند، داوری کند و … .

هدفهای حیطه عاطفی (affective): حیطه عاطفی شامل رفتار هایی است که به علایق، احساسات، ارزشها، نگرشها، اخلاقیت وعواطف مربوط می شود. حیطه عاطفی هم مانند هدفهای حیطه شناخی دارای طبقاتی است که از ساده به پیچیده تنظیم یافته است. این طبقات عبارتند از:

دریافت یا توجه (receiving): در این سطح منظور آن است که فرد نسبت به وجود پدیده ها و یا محرکات آگاه و حساس بوده و مایل به دریافت یا توجه به آنها باشد. نمونه هدفهای رفتاری طبقه دریافت عبارتنداز: می پرسد، انتخاب می کند، بادقت گوش می دهد و… .

واکنش (responding): دراین طبقه از حیطه عاطفی ما با رفتارهایی سروکار داریم که فراتر از توجه صرف به پدیده موردنظر است. در اینجا فرد به اندازه کافی انگیزه دارد به طوری که نه تنها مایل به توجه کردن است، بلکه فعالانه توجه می کند. نمونه هدفهای رفتاری طبقه واکنش عبارتنداز: پاسخ می دهد، کمک می کند، موافقت می کند، بحث می کند، گزارش می دهد و … .

ارزش گذاری (valuing): رفتارهایی که در این طبقه قرار می گیرند از ثبات و پایداری کافی برخوردار است. به نحوی که به صورت خصلت ناشی از داشتن یک عقیده یا یک نگرش در می آید. نمونه هدفهای رفتاری این طبقه عبارتنداز: طرفداری می کند، تغییر می دهد، اصلاح می کند، منظم می کند، تعدیل می کند و… .

تبلور ارزشها: در این سطح ارزشهایی که پیش از آن در سلسله مراتب ارزشی فرد جایگاهی داشته اند به صورت نظامی که از ثبات درونی برخوردار است سازمان می یابد. درچنین وضعیتی رفتار فرد به جز در مواردی که وی مورد مخاطره قرار گیرد، تحت تاثیر عواطف و احساسات واقع نمی شود. بدین ترتیب فرد طبق ارزشهایی که درونی کرده است به شیوه ای باثبات عمل می کند. نمونه هدفهای رفتاری طبقه تبلور ارزشها عبارتنداز: تحت نفوذ قرار می دهد، تجدیدنظر می کند، داوری می کند، قضاوت می کند و … .

حیطه مهارتی یا روانی-حرکتی (Psychomotor): طبقات اصلى این طبقه بندى عبارتست از:

تقلید، اجراى مستقل (independent performance)، دقت (accuracy)، هماهنگى حرکات (coordination of actions) و عادى شدن (normality).

گام سوم: تحلیل و تعیین محتوا، روش و وسایل آموزشی

بخش دیگر طرح درس به توصیف فرایند یاددهی- یادگیری می پردازد. در این بخش مدرس باید چگونگی اجرای آزمون رفتار وروردی، ایجاد ارتباط و انگیزه سازی، روشهای تدریس مورد استفاده، دلایل انتخاب و مبانی نظری این روشها را توضیح داده و چگونگی مدل کلاسی وگروه آموزشی، وسایل و رسانه های مورد استفاده، نحوه جمع بندی مطالب، چگونگی ارزشیابی و نحوه ارائه فعالیتهای تکمیلی و تعیین تکلیف را توضیح دهید. مسلم است که اگر محتوا، روش و وسایل متناسب با هدفها انتخاب و تنظیم نشوند، حتی اگر هدفهای آموزشی دقیق و خوب تنظیم شده باشند فعالیتهای آموزشی هرگز فراگیران را به آنچه که باید برسند، هدایت نخواهد کرد.

روش تدریس: با پیشرفت علوم و فنون و پیچیده شدن جوامع بشری، نیازهای فردی اجتماعی نیز پیچیده تر می شود و برای ارضای نیازهای پیچیده احتیاج به علوم و فنون پیچیده تر می باشد. کسب علوم و فنون در سایه به کارگیری روشهای مفید و مؤثر، جدید و کارآمد در آموزش امکان پذیر است. روش تدریس استاد کلید یادگیری دانشجو است. روش تدریس با توجه به اهداف رفتاری و موضوع درس مفاهیم، اصول و قوانین هر علم، ارتباط با مسائل روز توانایی فراگیران، علاقه و نگرش آنها، انطباق با زمان آموزش و … انتخاب می شود. مدرس به هنگام ارائه درس از یک روش به تنهایی استفاده نمی کند. بلکه در جریان ارائه درس آمیخته ای از آنها را به کار می گیرد. روشهای تدریس شامل: بحث گروهی، پرسش و پاسخ، طرح مسئله، آموزش گروهی، آموزش انفرادی، روش نمایش کلینیکی، روش شبیه سازی و SKILL LAB، آموزش از طریق اینترنت (E-LEARNING) و… می باشد.

مواد و وسایل آموزشی: وسایل آموزشی به کلیه تجهیزات و امکاناتی اطلاق می شود که می توانند در محیط آموزشی شرایطی را به وجودآورند که در آن شرایط، یادگیری سریعتر، آسانتر، بهتر، بادوامتر و موثرتر صورت بگیرد. انواع وسایل کمک آموزشی نور تاب و غیر نور تاب شامل: رسانه های نوشتاری، کامپیوتر، تخته، مولاژ، ماکت، پروژکتور اورهد، پروژکتور اسلاید، ویدئو پروژکتور و… می باشد. به طور کلی عوامل مؤثر در انتخاب رسانه ها عبارتند از: 1- نوع هدفهای آموزشی 2- ویژگیهای مخاطبان 3- روشها و فنون آموزشی 4- قابلیت رسانه برای انتقال پیام مورد نظر 5- جذابیت رسانه 6- کیفیت فنی هنری 7- عملی بودن و سهولت کاربرد 8- اقتصادی بودن.

مراحل تدریس در طرح درس

تعیین رفتار ورودی فراگیران و ارزشیابی تشخیصی: پس از نوشتن هدفهای رفتاری درس، رفتار ورودی فراگیران یا پیش نیازهای تحقق هدفهای رفتاری باید مشحص شوند. آزمون رفتار ورودی وسیله ای است که میزان آگاهی فراگیر را در رابطه با آنچه باید بیاموزد می سنجد. آزمون رفتار ورودی از پرسشهایی که مبتنی بر تواناییها و مهارتهای قبلی و پیش دانسته تشکیل شده است که پیش نیاز درس جدید هستند. دربیشتر موارد آزمون رفتار ورودی همان آزمون پیشرفت تحصیلی درس قبلی است. ولی اگر بین درس قبلی و درس جدید رابطه ای وجود نداشته باشد، مطالب آزمون رفتار ورودی از درسهای پیش نیاز قبلی خواهد بود.

آماده سازی: آماده سازی فعالیتی است که مدرس از طریق آن سعی می کند ارتباط معنی دار بین تجربیات قبلی و انتظارات و نیازهای فراگیران با هدفهای آموزشی کلاس برقرار کند. مدرس پیش از آنکه مطلب اصلی را به فراگیران ارایه دهد باید ذهن و حواس آنها را برای آموختن درس جدید جلب نماید.

ارائه درس: این قسمت اساس طرح درس را تشکیل می دهد و باید به کاملترین وجه تنظیم گردد. مدرس باید نوع فعالیتهای خود و فراگیران را در جریان تدریس ذکر کند. درس جدید باید بر پایه دانسته ها و تجارب قبلی دانش آموزان طراحی و ارایه گردد، بطوریکه ارتباط منطقی درس جدید با مرحله آماده سازی حفظ گردد. مطالب ارائه شده باید دارای پیوستگی و نظم منطقی باشد.

جمع بندی و نتیجه گیری: برای تثبیت مطالب ارائه شده در ذهن فراگیران بهتر است درس ارائه شده خلاصه، جمع بندی و نتیجه گیری شود. این نتیجه گیری می تواند توسط خود فراگیران انجام شود و مدرس اظهار نظر نهایی را انجام دهد. جمع بندی به شیوه های مختلفی صورت می گیرد؛ مانند جمع بندی از طریق نوشتن در تابلو، پرسش از فراگیران، خلاصه کردن توسط فراگیران و…

فعالیتهای تکمیلی (Supplemental activities): پس از تعیین هدف کلی هر جلسه، لازم است مدرس فعالیت های تکمیلی فراگیران را که برای تقویت یادگیری آنها لازم است و فرصت کافی برای انجام آنها در کلاس درس وجود ندارد پیش بینی نماید. پیش بینی این نوع فعالیتها و حتی امکانات و وسایل لازم برای انجام چنین تکالیفی باید دقیقاً مشخص شده باشد؛ مثلاً دقیقاً معین شود چه بخشی از چه کتابی مطالعه و یا تمرینهای چه بخشی از کتاب درسی حل شود یا چه گزارشی با توجه به چه امکاناتی باید تهیه و نوشته شود. چنانچه برای تکمیل درس تمرین لازم باشد باید نوع تمرین و چگونگی انجام آن در طرح درس مشخص گردد.

ارزشیابی: ارزشیابی تعیین میزان موفقیت و شایستگی یک برنامه، یک درس و … در دستیابی به آهداف آن می باشد. با توجه به حیطه تعیین شده برای هر هدف نوع ارزشیابی و سوال (کوتا ه پاسخ، جورکردنی، پاسخ شفاهی، صحیح و غلط، تشریحی، نتایج کار دانشجو مانند گزارشات آزمایشگاهی، مصاحبه،0SCE کنفرانس و سمینار دانشجویی و…) تعیین می شود. آزمون­ها بر اساس اهداف می­توانند به صورت آزمون ورودی (آگاهی از سطح آمادگی فراگیران) مرحله­ای یا تکوینی (در فرایند تدریس با هدف شناسایی قوت و ضعف فراگیران) و آزمون پایانی یا تراکمی (پایان یک دوره یا مقطع آموزشی با هدف قضاوت در مورد تسلط فراگیران) برگزار گردد.

خود ارزیابی (Self-evaluation): این قسمت بعد از اتمام تدریس و برای پی بردن به نقاط قوت و ضعف آن انجام می گیرد و مدرس به ارزیابی و تحلیل فرایند تدریس می پردازد و نتایج آن را برای بهبود بخشیدن در مراحل بعدی مورد استفاده قرار می دهد.
نکته: زمان اختصاص داده شده به هر قسمت از مراحل تدریس باید مشخص شود.

منابع: در این قسمت منابع مورد استفاده شامل کتابهای مرجع، مجلات، وب سایت ها و غیره به ترتیب اهمیت درج خواهد شد طرح درس فرایند تدریس یک موضوع یا درس را دقیق مشخص می‌کند و به معلم کمک می‌کند تدریس موثری داشته باشد. از دید آموزش و پرورش طرح درس سندی است که نشان می‌دهد معلم همه فعالیت‌های خود را مطابق استانداردها انجام می‌دهد. همانطور که می‌دانید، برخلاف آموزش‌وپرورش در سراسر دنیا، آموزش و پرورش ایران مستندسازی را خیلی ارزش می‌نهد. از این رو، افرادی که در مدرسه به نوعی مسئول هستند، آموزش و پرورش آن‌ها را ملزم می‌کند معلم‌ها را برای نوشتن طرح درس تشویق کنند.

ساختار : برای انجام این کار شما باید از یک ساختار استاندارد پیروی کنید. در زیر به بخش‌های موثر در یک lesson plan اشاره می‌کنیم. طرح درس‌های خیلی مؤثر 6 بخش دارند:

• اهداف درس
• نیازهای مرتبط
• مواد درسی
• پروسه درس
• روش سنجش و ارزشیابی
• بازخورد درس

چون هر یک از این بخش‌ها در تجربه یادگیری دانش‌آموزان نقش مهمی ایفا می‌کنند. از این‌رو، لازم است که برای همه این‌ها در ذهنمان یک طرح داشته باشیم.

نوشتن اهداف طرح درس

بیایید اولین بخش هر طرح درس را با هم شروع کنیم. (اهداف درس)

1- اهداف درس

منظور از اهداف درس، یعنی فهرستی از کارهایی که دانش آموز پس از اتمام کلاس، بتوانند انجام دهند. این اهداف به راحتی به شما محرز خواهند کرد که آیا مفاهیم و مهارت‌های جدید به خوبی به دانش آموزان تدریس شده است یا نه!

در ابتدا؛ بهتر است که اهداف تدریس را هدف دانش‌آموزان و کلاس قرار دهید.

یکی از استراتژی‌های هدف‌گذاری در سایت Smart آمده است؛ اما شما معلمان عزیز بهتر است که به اهداف ذکر شده در کتاب‌های درسی و بخشنامه‌های مرتبط با وزرات آموزش و پرورش فرایند هدف‌گذاری را انجام دهید. حتی نیاز نیست خود را به زحمت بیاندازید. درواقع آموزش و پرورش ایران برای هر کتاب، یک کتاب راهنما نیز تالیف کرده است که به راحتی می‌توانید PDF آن را از سایت پایگاه رسمی کتاب‌های درسی دانلود کنید.

منظور ما این است که اهداف کتاب یا پایه تحصیلی با جزئیات در کتاب‌های راهنمای تدریس معلم آورده شده است؛ اما خب معلمانی هستند که ترجیح می‌دهند خودشان اهداف را مشخص کنند.

در لابه‌لای نوشتن طرح درس، می‌توانید این سوالات رو در ذهن خود مرور کنید.

• آیا اهداف خاص هستند؟
• آیا اهداف قابل ارزیابی هستند؟
• آیا همه دانش‌آموزان قابلیت دست‌یابی به این اهداف را دارند؟
• آیا اهداف به کلاس و دانش‌آموزان شما مرتبط است؟
• آیا اهداف با همخوانی لازم را برنامه‎‌ی درسی شما دارد؟

برای هر یک از اهداف، لازم است اقدامی را در نظر بگیرید که دانش آموزان بعد از اتمام درس بتوانند انجامش دهند.

بسته به نوع موضوعی که می‌خواهید تدریس کنید و سطح دانشی که دانش‌آموزان دارند، این اهداف متفاوت خواهد بود.

برای مثال، وقتی مفهوم کاملاً جدیدی را تدریس می‌کنید. ممکن است اقداماتی مثل تعریف کردن، مشخص کردن، توضیح دادن و معین کردن را به کار بگیرید.

برای مثال در نظر بگیرید که می‌خواهید زمان حال استمراری زبان انگلیسی را تدریس کنید. زمانی که گفته می‌شود در طرح درس هدف نهایی درس باید بیان شود منظور این است که قید گردد: «دانش آموز بتواند از زمان حال استمراری برای ساخت جملات خبری، پرسشی و منفی استفاده کند.» گاها مثال نیز در اهداف بیان می‌شود. مثلاً گفته می‌شود که هدف از تدریس در این جلسه این است که دانش آموز بتواند از How are you? Where do you live? و… در مکالمه استفاده کند.

بااین‌حال، اگر درس شما دارای فعالیتهای پیشرفته‌ای باشد؛ اهداف ممکن است اقداماتی مثل، ساختن، درست ‌کردن، استفاده کردن، انجام دادن و اندازه گرفتن خواهد بود.

برای دیدن این‌ها در متن بیایید به مثال‌هایی توجه کنیم که یک دبیر کامپیوتر در هنگام تدریس مایکروسافت ورد برای هنرآموزان خود، آن را انتخاب کند.

برای یک درس مقدمه‌ای درباره مبحث مایکروسافت ورد، اهداف می‌تواند موارد زیر باشد:

بخش‌های مختلف نوار ابزار را تعریف کند

روش‌های انتخاب متن را در فایل مشخص کند

فونت‌ها و استایل‌های آن را تعریف کند

در یک کلاس سطح بالا، اهداف ممکن است موارد زیر باشد:

یک هیدر برای سند اضافه کنید

از تم‌های مختلف استفاده کنید

یک حاشیه به صفحه اضافه کنید

در هنگام انتخاب اهداف برای درس، در خاطر داشته باشید که اگر اهداف خاصی را انتخاب کنید، ارزشیابی آن آسان‌تر می‌شود.

یکی از چالش‌هایی که معلمان تازه کار در تدریس دارند به هنگام سنجش و ارزیابی مطالب است که به هنگام طراحی سؤالات زمان زیادی را صرف طراحی سؤالات مناسب می‌کنند. مشخص کردن اهداف هر درس در طرح درس آن به معلم کمک می‌کند تا به هنگام ارزیابی‌های ماهانه و پایان‌ترم بتواند به راحتی سؤالات متناسب را از مباحث مناسب طراحی کند.

2- نیاز‌های مرتبط

منظور از نیاز‌های مرتبط، اسناد ملی، استانی و مدرسه هستند که به شما نشان می‌دهند چه چیزی را باید به دانش‌آموزان یاد دهید.

اگر برای مدرک تافل تدریس می‌کنید، باید درس‌هایتان را به نیاز‌های مرتبط با آزمون آیلتس نیز همسو کنید.

هر درسی که تدریس می‌کنید باید مطالب آن نیازها هم باشد. فهرست کردن آن‌ها در طرح درس باعث می‌شود ضمن پاسخ به آن نیازها، به اهداف نهایی کلاس هم برسید.

مهم‌تر از همه این‌ها، بسیاری مدیران و در رأس‌ آن‌ها آموزش و پرورش، معلمان را ملزم می‌کند که به طور شفاف در طرح درس مشخص کنند که چگونه می‌خواهند استاندارد‌های دوره را در آموزش خود لحاظ کنند.

اگر آن‌ها را در طرح درس‌های خود بگنجانید، خیلی سریع می‌توانید به آن‌ها رفرنس دهید و اثبات کنید که در جریان بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های آموزشی آن‌‎ها هستید.

اگر به این بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های آموزشی دسترسی ندارید. از مدیر مدرسه یا سایر معلمان بخواهید که شما را راهنمایی کنند.

نوشتن طرح درس مطابق نیازهای موجود یک کار خیلی خسته‌کننده است، اما وقتی که آن را انجام دادید، تدریس محتوای درسی برای شما خیلی سازمان‌یافته خواهد بود.

3- مواد درسی

سومین بخش هر طرح درس، فهرستی است از مواد درسی که باید تدریس شود و نتایج یادگیری آن مورد سنجش قرار گیرد.

این بخش شما را آماده می‌کند که هر روز درس‌هایتان را ارائه دهید. بدون این فهرست ممکن است به طور تصادفی فراموش کنید که از چه داکیومنتی باید پرینت بگیرید.

بخش‌های مختلف مواد درسی موارد زیر است:

جزوه‌های دانش‌آموزان

کتاب‌های درسی

راهنما‌های تصویری

برگه‌ها یا کتاب کار

کامپیوتر / تبلت

فهرست مواد آموزشی به چیزی که شما قرار است تدریس کنید؛ چگونه تدریس کنید و چگونگی اهداف آموزشی را مورد ارزیابی قرار دهید، بستگی دارد. به سبب این، بسیاری از معلمان بخش مواد آموزشی را با پروسه آموزش اقدام می‌کنند و هر دو را در یک بخش می‌نویسند.

4- پروسه‌ی آموزش

پروسه‌ی تدریس همان توضیحات جامعی است که نشان می‌دهد فرایند تدریس در کلاس چگونه اتفاق می‌افتد.

پروسه‌ی تدریس تمامی دستورالعمل‌هایی است که شما از ابتدای ورود دانش‌آموزان تا زمان شنیدن صدای زنگ تفریح انجام ‌می‌دهید.

هوشمندانه است که در این بخش از طرح درس خودتان کاملاً دقیق باشید و به جزئیات توجه کنید. چرا که ممکن است شخص یا معلم دیگری به جای شما این نقش را بازی کند.

هنگام نوشتن پروسه‌ی تدریس، باید فعالیت‌هایی را انتخاب کنید که با اهداف درس هم سو باشد.

برای انجام این کار کافیست به سؤالات زیر پاسخ دهید:

چگونه موضوع را معرفی می‌کنید

بهترین روش برای تدریس این اطلاعات برای دانش آموزان کدام است؟

چگونه می‌توانید در تدریس خود، به سازوکارهای «حل مسئله problem solving» و تفکر انتقادی یا Critical Thinking” جامه عمل بپوشانید؟

چگونه می‎‌خواهید محتوای تدریس را به زندگی واقعی تعمیم دهید؟

آیا این موضوع نیاز به کار گروهی دارد؟

مهم‌ترین بخش طرح درس همین قسمت تدریس است. معلم باید از تمام تکنیک‌های اصلی تدریس در این قسمت استفاده کند. باید برای هر بخش از تدریس قید کرد که قرار است دانش آموزان فعالیت گروهی داشته باشند یا فردی. همچنین بهتر است مشکلات احتمالی که دانش آموزان در حین تدریس با آن‌ها مواجه خواهند شد را نیز پیش بینی کرد و برای آن‌ها راه حل نیز ذکر کرد.

از وسایل کمک آموزشی که در حین تدریس استفاده می‌شوند، مانند کتاب کمک آموزشی، صوت و فیلم و عکس نیز باید در فرآیند تدریس استفاده کرد. نکته‌ی دیگر این است که باید این وسائل کمک آموزشی در طرح درس نیز ذکر شوند.

ایده خوبی است که در مورد چگونگی تدریس موضوع توسط سایر معلمان نیز اطلاع پیدا کنیم. با صحبت با همکاران خود می‌توانید در جریان کار آن‌ها قرار بگیرید. می‌توایند به گروه‌هایی که همکارانتان حضور دارند، بپیوندید یا در سایر وبلاگ‌ها یا وب‌سایت‌ها در موردشان بخوانید.

بعد از این که یک پیش‌نویس از طرح درس خود آماده کردید، سایر معلمان و متخصصان با توجه به استراتژی‌هایشان نظر کلی خود را ارائه می‌دهند.

کشف- دانش آموزان یک مفهوم را کشف می‌کنند
یادگیری و تمرین – دانش آموزان آنچه را یاد گرفته‌اند، انجام می‌دهند
باخورد – دانش آموزان درباره آنچه یادگرفته‌اند؛ بازخورد می‏دهند
تقویت – دانش آموزان آنچه را که یاد گرفته‌اند به لطف سازوکار حل مسئله به کار می‌گیرند

فاز 1 – کشف کردن :در فاز مربوط به کشف کردن، شما اهداف درس را معرفی می‌کنید و درباره مفاهیم کلیدی که دانش آموزان می‌دانند، بحث می‌کنید.

این بخش از تدریس شما؛ باید یخ کلاس را بشکند و دانش آموزان بتوانند درباره مفاهیم جدید فکر کنند.

در سایر موارد، شما می‌توانید با ارائه دادن مباحث درسی مثلاً به کمک پاورپویت؛ اطلاعات را به دانش آموزان معرفی کنید و آن‌ها همزمان یادداشت برداری کنند.

به طور کلی استراتژی فاز اول که می‌خواهید استفاده کنید، به موضوع تدریس و دانش قبلی دانش آموزان بستگی دارد.

فاز 2 – یاد بگیرید و تمرین کنید : در فاز دوم، دانش آموزان شما به طور مستقل کار خواهند کرد تا به جزئیات درس پی ببرند.

برنامه درسی خود کتاب درسی منبع اصلی شماست، دانش آموزان می‌توانند بخشی از متن را که انتخاب می‌شود بخوانند؛ یادداشت برداری کنند و کاربرگ را انجام دهند.

اگر از سیستم برنامه درسی دیجیتالی استفاده کنید؛ بهترین فرصت است که دانش آموزان از درس‌های دیجیتالی و راهنمایی‌های یادداشت شده استفاده کنند.

همچنین می‌توانید با ارائه فعالیت‌های کلاسی، کار گروهی، تمرین مهارت‌ها دانش آموزان را بیشتر درباره آنچه یادگرفته‌اند مجذوب کنید.

به طور کلی، این بخش حجم بزرگی از تایم کلاس را می‌‎گیرد؛ بنابراین مطمئن شوید که هم جزئیات را در این بخش لحاظ کنید.

فاز 3 – بازخورد : در فاز سوم و بخش بازخورد، دانش آموزان بر‌می‌گردند به آنچه در درس یاد گرفته‌اند.

تصور برخی این است که هرکدام از این بخش‌های تدریس زمان زیادی را می‌برد درحالیکه تنها یک سؤال می‌تواند باعث انجام قسمت بازخورد شود و این بخش از تدریس نیز در 10 دقیقه پایان یابد. در بیشتر موارد، معلمان با طرح یک سؤال، می‌خواهند که دانش آموزان با به کارگیری تفکر انتقادی، به سؤالات در جمع پاسخ دهند و یا پاسخ آن را در مجله کلاس بنویسند.

خیلی مهمه که آن سوال‌هایی را که قرار است در فرایند تدریس بپرسید، فهرست کنید. در این صورت مطمئن می‌شوید که چیزی فراموش نمی‌شود.

فاز 4 – تقویت : در فاز تقویت، دانش آموزان آنچه را که در فعالیت‌های تفکر انتقادی یاد گرفته‌اند به کار می‌بندند.

با توجه به نوع درس، تکالیفی را ارائه می‌کنید و از دانش آموزان می‌خواهید که به صورت فردی یا گروهی انجام دهند.

این قسمت از طرح درس به شما کمک می‌کند که متوجه بشید که دانش آموزان چه مقدار در یادگیری موفق بوده‌اند. معمولاً این بخش هم با بخش سنجش و ارزشیابی ترکیب می‌شود.

5- روش سنجش و ارزشیابی : سنحش و ارزشیابی به شما نشان می‌دهد که دانش آموزان مواد درسی را یادگرفته‌اند یا خیر.

متدهایی که در طرح درس شما فهرست می‌شود معمولاً از نوع ارزشیابی تکوینی یا مستمر هستند و درس به درس متفاوت خواهند بود.

برای شروع، ده‌ها نوع روش ارزشیابی تکوینی (مستمر) وجود دارد که ما در پایین به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

کویزها (آزمون‌های کوتاه)

فعالیت‌های Hands-on

نوشتن تکالیف

ارایه‌های گروهی

معلمان در آخر کلاس مطرح می‌کنند و دانش آموزان به آن‌ها پاسخ می‌نویسند. نوعی تکلیف سریع و غیررسمی است که نشان می‌دهد دانش آموزان چگونه درس را یاد گرفته‌اند.

نوشتن برای مجله‌های کلاسی

علاوه بر این، روش ارزشیابی شما می‌تواند یک تکلیف کلاسی یا منزل باشد که دانش آموزان قبل از شروع جلسه بعدی ارائه می‌دهند.

زمان انتخاب روش ارزشیابی بهتر است که اهداف آموزشی را هم در نظر بگیرید.

اگر هدف یادگرفتن یک مفهوم باشد، نوعی ارزشیابی در نظر بگیرید که در آن دانش آموزان بتوانند آن مفهوم را توضیح دهند.

اگر هدف درس، یادگرفتن مهارت است، آزمون یا نوعی از ارزشیابی در نظر بگیرید که دانش آموز بتواند آن مهارت را انجام دهد.

همچنین، با اینکه بسیاری از ارزشیابی‌ها نمره هم دارند، در ارزشیابی تکوینی لزومی برای نمره دادن نیست.

در کل، هدف از ارزشیابی آن است که بدانید دانش آموزان با روشی که شما تدریس کرده‌اید تا چه میزان مواد درسی را یاد گرفته‌اند و به اهداف آموزشی دست‌ یافته‌اند.

ارزشیابی به شما کمک می‌کند که همراه با بازخورد درس؛ طرح درس را تمام کنید.

6- بازخورد درس : این قسمت از طرح درس به معلمان این امکان را می‌دهد که بعد از اتمام تدریس، بازخوردهای خود را برای بهبود آن بنویسند و این یادداشت‌ها برای آینده مؤثر خواهد بود.

با توجه به این موارد؛ درس شما اهداف آموزشی مشخص؛ طرحی برای تدریس و راهی برای سنجش و ارزشیابی دانش آموزان دارد.

اما اگر شما در این مرحله به درستی به یقین نرسید که طرح درس شما موفق بوده یا نه! به دانش آموزان سال آینده ظلم کرده‌اید.

زمان تکمیل بخش بازخورد؛ به سوالاتی از این قبیل پاسخ دهید:

آیا بخشی از بیشتر از حد انتظار زمان برد؟

آیا بخشی بود که دانش آموزان زیاد سؤال کردند و کمک خواستند؟

آیا دانش آموزان بدون هیچ سؤال و مشکلی به پای درس نشستند؟

چه جاهایی دانش آموزان به درس علاقمند شدند؟

در چه جاهایی بیشتر یا همه دانش آموزان به اهداف آموزشی رسیدند؟

خیلی مهم است که شما آن بخش‌هایی از طرح درس را که برخلاف انتظار شما اتفاق افتاد یادداشت کنید

بعلاوه؛ کار هوشمندانه این است که ایده‌هایی را برای بهبود و متعادل کردن طرح یادداشت کنید.

در این صورت؛ شما تمام اطلاعات را برای بهبود طرح درس در یکجا خواهید داشت.

طرح درس‌ها فقط یک شروع هستند

نوشتن طرح درس یکی از گام‌های نخست برای داشتن یک برنامه تمام عیار آموزشی است.

این‌ها بیشتر به جزئیاتی اشاره می‌کنند که شما دقیقاً چه محتوایی را در چه زمانی برای دانش آموزان تدریس می‌کنید. در شغل‌تان نیز به شما یک نقشه کلی می‌دهند که بدانید در چه روزی و چه تایمی چه کار کنید.

اما تصویر کلی چیه؟

طراحی طرح درس یکی از سخت‌ترین کار برای معلمان و آموزگاران سراسر دنیاست. مشکل معلمان این است که تمرکز آن ها فقط بر درس خاصی نیست، بلکه کل کلاس نیاز به توجه و بررسی دارد.

برای این کار شما باید یک برنامه درسی بنوسید.

پس از کجا شروع کنیم؟

یاد بگیرید که چطور یک برنامه درسی بنویسید

طرح درس را با درسنامه اشتباه نگیرید!

چیزی که معلمان تازه‌کار ممکن است آن را با طرح درس اشتباه بگیرند، درسنامه است. درسنامه درحقیقت، محتوای درس است که برای مطالعه دانش آموز نوشته می‌شود. درواقع درسنامه مانند جزوه‌ی آموزشی است که به صورت مکتوب نوشته می‌شود. درسنامه برای زمانی است که می خواهید دانش آموزان بتوانند در منزل و بدون حضور شما مطالب درسی را مطالعه کرده و فرا بگیرند. انگار که درسنامه صحبت ها و راهنمایی های معلم بصورت مکتوب و جزوه باشد. البته حتما نیاز نیست که درسنامه توسط خود معلم نوشته شده باشد اما اگر اینطور باشد مناسب تر خواهد بود.

سناریو تدریس محصول یک طرح درس هست

این روزا پدیده تولید محتوا آنقدر اهمیت پیدا کرده است که در بعضی از مدارس، کل تدریس و استراتژی معلم را بلعیده است. درحالی که این اتفاق نباید این طور باشد. بلکه تولید محتوا و ساخت یک محتوای آموزشی بخشی از طرح درس معلم است.

حالا سناریو چیست؟ سناریو درواقع، نوشته‌ها و تمام نکاتی است که معلم در تولید محتوا باید رعایت کند. پس سناریو نوشتن یا خود سناریو فقط بخشی از یک تولید محتواست و تولید محتوا هم بخش کوچکی از یک طرح درس موفق است.

نمونه‌ای از طرح درس روزانه برای بخوانیم و بنویسیم اول ابتدایی

مشخصات کلی	نام درس: بخوانیم و بنویسیم موضوع: ورزش پایه: اول ابتدایی نام معلم: نام مدرسه: مدت: ۲۰ دقیقه
هدف‌های کلی	دانش‌آموزان در پایان این درس با نشانه و اهمیت ورزش آشنا می‌شوند.
هدف‌های رفتاری	حیطه شناختی	دانش‌آموز با صدا و نشانه «و»‌ آشنا می‌شود.  حوزه واژگان ا با آشنایی کلمات کلیدی درس گسترش می‌یابد.  صدای «و»‌ را از صدای «او» در کلمات مختلف تشخیص می‌دهد. از ورزش و رشته‌های مختلف آن شناخت پیدا می‌کند.  با فواید ورزش و تأثیر آن در سلامت آشنا می‌شود.
	حیطه نگرشی، عاطفی	در گروه نسبت به ایفای نقش و همکاری رغبت نشان دهد. با احساس و علاقه بیشتری به مفاهیم مربوط به ورزش گوش می‌کند.  برای زیبا و درست نوشتن دقت کافی می‌نماید. از انجام فعالیت، نرمش موسیقی لذت می‌برد. جهت گسترش دایره واژگان خود علاقه‌مند می‌گردد.
	حیطه روانی حرکتی	در درست کردن پازل توانایی پیدا می‌کند. مهارت نوشتن خود را تقویت می‌کند. توانایی به کار بردن درست کلمات در جمله‌بندی را کسب می‌کند. برای ابراز عقیده در گروه توانمند می‌شود. مهارت انجام حرکات ورزشی خود را تقویت می‌کند.
محورهای یادگیری و مطابقت با اهداف درس	• هوش زبانی: به تکرار کلمات کلیدی و گفتگو در گروه مشغول می‌شود.  موسیقی: با آهنگ و ریتمی که پخش می‌شود حرکات خود را انجام می‌دهد. منطق و ریاضی: اعداد ریاضی در شعر مربوط به ورزش و مفاهیم ریاضی دیگر را تکرار می‌نماید.  فضایی: نشانه «و» را با انگشت در فضا می‌نویسد. بدنی و جنبشی: حرکات ورزشی را حین اجرای نقش انجام می‌دهد. طبیعت‌گرایانه: در محیط مناسب نسبت به انجام حرکات ورزشی اقدام می‌نماید.  میان فردی: هماهنگی با افراد گروهش را یاد می‌گیرد. درون فردی: به نقاط ضعف و قوت خود در میزان یادگیری پی می‌برد.
نوع روش تدریس	مشارکتی، همیاری، ایفای نقش، گروهی، پرسش و پاسخ
وسایل مورد نیاز	کتاب درسی، تخته سیاه، گچ رنگی، گچ سفید، تخته پاک کن، توپ از بزرگ به کوچک، پازل ورزشی، پوستر ورزشی، سی دی آموزشی، دستگاه پخش، سوت، لباس ورزشی و خمیربازی
مدل کلاسی	دانش‌آموز با توجه به لزوم انجام کار گروهی، باید به صورت U بنشینند تا رو در روی هم باشند. همچنین در این صورت حرکت در کلاس راحت‌تر بوده و تسلط به فعالیت‌ها بیشتر می‌شود. به علاوه، دانش‌آموزان نیز نسبت به تابلو دید کافی به دست می‌آورند.
قبل از شروع درس	سلام و احوالپرسی با دانش‌آموزان، حضور و غیاب، دقت در وضع جسمانی، روحی و روانی دانش‌آموزان و رسیدگی به تکالیف دانش‌آموزان	زمان مورد نیاز: ۱ دقیقه
ارزشیابی ورودی (تشخیصی)	پرسش از فراگیران در رابطه با درس جلسه قبل برای اطمینان از درک عمیق آنان نسبت به مفاهیم و مطالب درسی قبلی و آمادگی کافی آنان برای یادگیری درس جدید. مثال: استفاده از کارت‌های تندخوانی برای کلمات خوانده‌شده مانند مدیر، دبستان، کبوتر، توت و رسیدگی به تکالیف	زمان مورد نیاز: ۳ دقیقه
آماده‌سازی و ایجاد انگیزه	ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان از طریق فعالیت‌هایی مانند تماشای فیلم ورزشی، پوشیدن لباس ورزشی، صحبت درباره انواع ورزش، تماشای کلیپ ورزشی، پرسش از دانش‌آموزان درباره علایق ورزشی آنان، تماشای نمایش ورزشی و تصاویر مربوط به آن
ارائه درس جدید	فعالیت معلم	فعالیت دانش‌آموز
	تقسیم‌بندی دانش‌آموزان به صورت گروهی با توجه به علایق آنان به نوع ورزش، نمایش فیلم ورزشی، آشنایی دانش‌آموزان با انواع ورزش‌ها، نمایش انواع توپ، صحبت درباره انواع ورزش‌ها، انجام حرکات ورزشی، انجام نمایش به صورت پانتومیم، کامل کردن جورچین تصاویر ورزشی، بیان اهمیت ورزش به صورت نمایشی و نقش آن در سلامتی انسان، بخش کردن کلمات جدید، روخوانی از متن درس توسط خود دانش‌آموزان و خواندن شعر در مورد ورزش	انجام حرکات ورزشی توسط دانش‌آموزان به صورت نمایش، بیان علاقه به انواع ورزش‌ها توسط خود دانش‌آموزان، کامل کردن جورچین، نگاه کردن به نمایش، بیان نوع ورزش، کامل کردن نقاشی، رنگ کردن آن، نگاه کردن به تصاویر ورزشی، بیان اهمیت ورزش، نوشتن کلمات جدید، روخوانی از روی متن درس و خواندن گروهی شعر	زمان مورد نیاز: ۱۰ دقیقه
ارزشیابی تکوینی	پرسش از دانش‌آموز در مورد درس جدید. مثال: ۱. کلمه «ورزش» را بخش کرده، صدایش را کشیده و بنویسد. ۲. کلمه ورزشکار، اسب‌سوار، دونده و کلمات جدید را بخوانند و بنویسند. ۳. درس را روخوانی کند.	زمان مورد نیاز: ۲ دقیقه
فعالیت‌های تکمیلی و تعیین تکلیف	جمع‌بندی	با اشاره به تصاویر و کلمات کلید و بحث درباره اهمیت ورزش به انجام فعالیت‌هایی در گروه می‌پردازند، کلمات خارج از درس و کتاب که نشانه «و» دارند نیز آورده می‌شوند و توسط بچه‌ها تکرار می‌شود؛ مانند گاو، میوه	زمان مورد نیاز: ۲ دقیقه
	ارزشیابی تکمیلی	رفع اشکال دانش‌آموزانی که در خواندن اشکال دارند، دقت در رفتارهایی که نشانه علاقه‌مندی و عدم علاقه دانش‌آموزان می‌باشد و خواندن نشانه «و»‌ با مصوت‌ها
	تعیین تکلیف	تعیین یکسری فعالیت مکمل و فوق برنامه برای نمایش آن‌ها در جلسات بعد. برای مثال تمرین بازی‌ها یا ورزش‌هایی خودشان در خانه انجام می‌دهند، کشیدن نقاشی مورد علاقه‌اش به کمک پدر یا مادر و پیدا کردن نشانه «و» از مجلات یا روزنامه‌ها و ارائه آن در کلاس – ختم جلسه

نمونه‌ای از طرح درس سالانه یا ترمی فارسی پایه اول

ماه	هفته	رئوس مطالب	هدف کلی	نکات قابل بیان
مهر	اول	نگاره ۱ – ۲	آشنایی با نهاد خانواده، بچه‌ها آماده	آشنایی با نهاد خانواده، احترام گذاشتن به افراد خانواده، آشنایی با ابزارهای زندگی، رعایت بهداشت فردی، توانایی رسم خط از راست به چپ، توانایی تلفظ کلمات کلیدی
	دوم	نگاره ۳ – ۴	آشنایی با مدرسه و رفت و آمد	آشنایی با مقررات و قوانین عبور و مرور، آشنایی با نقش والدین، توانایی شناخت رنگ‌ها، توانایی رسم خط از پایین به بالا و بالعکس،‌ توانایی انطباق تصاویر با کلمات، آشنایی با پرچم و توجه به رنگ‌های آن
	سوم	نگاره ۵ – ۶ – ۷	آشنایی با کلاس و محیط‌های تفریحی، آشنایی با روستا	آشنایی با کلاس درس و قوانین آن، آشنایی با معلم و نقش او در آموزش، ایجاد ارتباط مؤثر با دیگر دانش‌آموزان، رعایت مقررات عمومی در بوستان، آشنایی با روستا و حیوانات اهلی، آشنایی با محصولات داخلی و فراورده‌های دست‌ساز
	چهارم	نگاره ۸ – ۹ – ۱۰	آشنایی با باغ‌وحش، آشنایی با مسجد و مراسم نوروز	تقویت علاقه نسبت به حیوانات، توانایی تلفظ کلیدواژه‌ها، آشنایی با مسجد و قرآن، دقت و توجه به رعایت نظم و ترتیب، بهداشت در مسجد، آشنایی با آداب و رسوم مردم ایران در نوروز
آبان	اول	درس آب، باران	شناخت حروف «آ» و «ب»	معرفی و آموزش صدا و نشانه «آ» و «ب»، تقویت توانایی خواندن و نوشتن صدای «آ» و «ب» در کلمات، توجه به استفاده آب در طبیعت
	دوم	درس اَبر و باد	شناخت حروف «اَ» و «د»	معرفی و آموزش صدا و نشانه «اَ» و «د»، توانایی نوشتن شکل‌های مختلف صدای «اَ» و «د»، آشنایی با نقش ابر در چرخه آب، تأثیر باد در حرکت ابرها
	سوم	درس مدرسه، کلاس	شناخت حروف «م» و «س»	معرفی صدا و نشانه «م» و «س»، تشخیص صدای «م» و «س» در اول، وسط و آخر کلمات، احترام گذاشتن به مدرسه و اولیای آن
	چهارم	درس توت، تاب	شناخت حروف «او» و «ت»	معرفی صدا و نشانه «او» و «ت»، تشخیص صدا و شکل‌های مختلف «او» و «ت»، آشنایی با انواع میوه، همکاری در بازی‌های گروهی
آذر	اول	درس مادر، نان	شناخت حروف «ر» و «ن»	معرفی صدا و نشانه «ر» و «ن»، تشخیص صداها در اول، وسط و آخر کلمات، آشنایی با نان و تولید آن، آشنایی با پدیده‌های ابر، باد و باران
	دوم	درس ایران، سرباز	شناخت حروف «ای» و «ز»	معرفی صدا و نشانه‌های «ای» و «ز»، توانایی خواندن و نوشتن کلمات با این حروف، آشنایی با اقوام ایرانی، آشنایی با نقشه ایران
	سوم	درس استخر (اِ ِ) گوش شنوا (شـ ش)	شناخت حروف «اِ» و «ش»	آموزش صدا و نشانه «اِ» و «ش»، تشخیص صداها در جاهای مختلف کلمات، آشنایی با استخر و رعایت نکات ایمنی در آن
	چهارم	درس دریا (ی)، اردک (اُ)	شناخت حروف «ی» و «اُ»	معرفی صدا و نشانه «اُ» و «ی»، توانایی به کار بردن آن‌ها در جاهای مختلف کلمات، توانایی ساخت جمله با کلمات معرفی‌شده، شناخت جانوران مختلف و زندگی آن‌ها
دی	اول	درس لک‌لک (کـ ک)، ورزش (و)	شناخت حروف «ک» و «و»	آموزش صدا و نشانه «ک» و «و»، آشنایی با ورزش و نقش آن در سلامتی، توانایی خواندن و نوشتن کلمات با حروف معرفی‌شده، جمله‌سازی
	دوم	درس پرواز (پـ پ) و جنگل (گـ گ)	شناخت حروف «پ» و «گ»	آموزش صدا و نشانه «پ» و «گ»، تشخیص صدا در جاهای مختلف کلمات، آشنایی با جنگل و جانوران آن، ایجاد علاقه به حفاظت از آن، جمله‌سازی با کلمات، مرتب کردن جملات به هم ریخته
	سوم	درس روز برفی (فـ ف)، درخت (خـ خ)	شناخت حروف «ف» و «خ»	آموزش و معرفی صدای «ف» و «خ»، توانایی به کار بردن آن‌ها در جاهای مختلف کلمه، مرتب کردن جملات، ساخت کلمه جدید با حروف معرفی‌شده، استفاده از لباس مناسب در روزهای سرد
	چهارم	درس همکاری (قـ ق)، گل (لـ ل)	شناخت حروف «ق» و «ل»	معرفی صدا و نشانه «ق» و «ل»، توانایی به کار بردن آن‌ها در جاهای مختلف کلمه، جمله‌سازی با بیش از یک کلمه، ساخت کلمات جدید، همکاری بین اعضای خانواده، شناخت وسایل آشپزخانه و رعایت نکات ایمنی
بهمن	اول	درس نارنج و برنج (جـ ج)، خروس خوش‌آواز (ُ-)	شناخت حروف «ج» و «اُ» استثنا	معرفی صدا و نشانه «ج» و «ُ-» استثنا، تشخیص صداها در جاهای مختلف کلمات، آشنایی با شالیزار، توجه کردن به نعمت‌های خداوند، تقویت روحیه سپاس‌گزاری از خداوند
	دوم	درس مهتاب (هـ ه)، چشمه و چراگاه (چـ چ)	شناخت حروف «ه» و «چ»	معرفی صدا و نشانه «ه» و «چ»، آشنایی با چهار شکل «ه»، کلمه‌سازی، جمله‌سازی، آشنایی با چشمه، گیاهان و چراگاه، توانایی خواندن و نوشتن کلمات با حروف معرفی‌شده
	سوم	درس ژاله و منیژه (ژ)، کتاب‌خوانی (خوا)	شناخت حروف «ژ» و «خوا»	معرفی صداهای «ژ» و «خوا»، توانایی خواندن و نوشتن کلمات با حروف معرفی‌شده، ایجاد علاقه به مطالعه کتاب، آشنایی با گل‌ها و مراقبت از آن‌ها
	چهارم	روان‌خوانی	شناخت حروف خوانده‌شده	آشنایی با حروف خوانده‌شده، توانایی کاربرد آن‌ها در جاهای مختلف
اسفند	اول	درس در بازار (ـ ّ)، صدای موج (صـ ص)	شناخت «ـ ّ» و «ص»	آموزش، معرفی صدا و تشخیص نشانه «ـ ّ» و «ص» در کلمات مختلف، آشنایی با بازار و مشاغل مختلف، تقویت روحیه سپاسگزاری و احترام متقابل به یکدیگر، آشنایی با دریا و فواید آن، آشنایی با حیوانات دریایی
	دوم	درس سفر دلپذیر (ذ)، علی و معصوم (عـ ع)	شناخت حروف «ذ» و «ع»	تشخیص صداها در کلمات مختلف، توانایی خواندن و نوشتن کلمات با حروف خوانده‌شده، آشنایی با مناظر طبیعی مناطق مختلف، تقویت روحیه ثبت خاطرات آموزش و معرفی صدا و نشانه «ع»، توانایی خواندن و نوشتن «ع» در جاهای مختلف کلمه، برقراری روابط عاطفی و اجتماعی، تقویت روحیه نظم در کارها، ایجاد روحیه تفکر و تعمق در پاسخگویی، جمله‌سازی، مرتب کردن جملات، داستان‌نویسی با کلمات داده‌شده
	سوم	درس مثل خورشید (ثـ ث)، درس حلزون (حـ ح)	شناخت حروف «ث» و «ح»	آشنایی با شکل و صدای «ث» و بعضی از عوامل طبیعی مانند نور ماه مهتاب، واحد زمانی ثانیه، دوری از کثیفی و پاکیزه بودن آموزش صدا و نشانه «ح»، تشخیص نشانه «ح» در کلمات مختلف، آشنایی با زندگی حلزون، کامل کردن جملات
	چهارم	مرور و تکرار درس حلزون، کتاب‌خوانی، درس رضا (ضـ ض)	شناخت «ض»	خواندن و نوشتن یک شعر مثلاً از مجله رشد یا کتاب مناسب دیگر آموزش و معرفی صدا و نشانه «ض»، تشخیص نشانه‌ها در جاهای مختلف کلمات، اهمیت عیادت از مریض و احوالپرسی، آشنا کردن دانش‌آموزان با مسجد و آداب آن
فروردین	سوم	مرور و یادآوری درس لاک‌پشت و خواندن درس خاطرات انقلاب	شناخت صدا و نشانه «ط»	آموزش صدا و نشانه «ط»، آشنایی با انقلاب اسلامی، اهمیت وحدت و همدلی در پیروزی انقلاب، کامل کردن جملات ناقص، آشنایی با آبگیر و گرما، علت خشک شدن آبگیر، دوستی، همراهی
	چهارم	درس مرغابی‌ها (غـ غ)، درس آزاد	شناخت و معرفی صدا و نشانه «غ»	تقویت روحیه همکاری و کمک به دیگران، تشخیص نشانه در کلمات مختلف، رعایت ادب و احترام هنگام سخن گفتن، جمله‌سازی، مرتب کردن جملات و به موقع صحبت کردن
اردیبهشت	اول	درس پیامبر مهربان «ظ»	شناخت صدا و نشانه «ظ»	آموزش صدا و نشانه «ظ»، آشنایی با اعیاد مذهبی مانند عید مبعث، عید قربان و غیره، تشخیص نشانه «ظ» در کلمات مختلف، آشنایی با پیامبر وعید مبعث، شناخت مکه به عنوان خانه خدا
	دوم	روان‌خوانی	ـــ	شناخت مطالب آموخته‌شده
	سوم	مرور و تمرین	ـــ	شناخت مطالب آموخته‌شده و رفع اشکالات احتمالی
	چهارم	مرور و تمرین	ـــ	شناخت مطالب آموخته‌شده و رفع اشکالات احتمالی